रुबाई - Rubaai

Vivid Konkan - II

कोकणाच सौंदर्य आहे तेथील मातीत, तेथील निसर्गात, तेथील माणसात. उतरत्या छपरांची, लाल दगडांची कौलारू घर, बाजूला लहानशी शेती , हौसे पोटी लावलेली काही फुलझाड असं एकंदर कोणत्याही खेड्यातील चित्र . पावसाळया पुरतं सर्व बदलतं, बहुतेक करून वातावरणामुळे किंवा कदाचित घरी येऊ घातलेल्या सुबत्तेच्या चाहुलीमुळे. दिवसभर कष्ट करून निवांत वेळ मिळतो तो संध्याकाळी. संध्याकाळ झाल्यावर सर्व काही शांत शांत.

आडगावमध्ये दूरदर्शन पोचलाय, पण अजून गरज बनलेलं नाहीयेय. म्हातारे कोतारे टीव्ही बघतात, पण त्यातलं त्यांना काही कळत नसत. लक्ष्या - अशोक सराफ सारखी काही नावं सोडली तर बाकी सगळी त्यांच्यासाठी केवळ माणसं. नाटकावर मात्र अतिशय प्रेम. अजूनही गावातल्या माणसांनी मिळून वर्षाकाठी एक तरी नाटक बसवलं जातं, केवळ या प्रेमापोटी. नटी मात्र बाहेरची असते, कारण गावात मिळत नाही म्हणून. ती इम्पोर्ट केली जाते मुंबईवरून, आणि त्या नटीला बघायलाच गर्दी जास्त. इतर पात्रांनी काम कसं वाईट केलं यावर जास्त चर्चा घडेल, पण नटी बद्दल सहसा कुणी बोललेलं मला आठवत नाही. बोललेच तर त्यात पैसे फुकट गेल्याचा पश्चात्ताप.

A still from Dashavatar (Photocredit: G M Kale)

सिंधुदुर्गात सुद्धा नाटक परंपरा आहे, तिथे प्राधान्य आहे ते दशावताराला. बापडेच बायांच काम करत असल्याने तिथे काही प्रश्नच नाही. हि दशावताराची नाटकं होतात एखाद्या 'कुणग्यात' (शेत लावला जाणारा चौकोन ), एखाद्या उतरंड असलेल्या शेतात. साध्याश्या बांधलेल्या स्टेजवर रात्री दहाच्या सुमारास नांदीने सुरु झालेला प्रयोग सकाळी संधी प्रकाश पडला की आवरता घेतला जातो. लहानपणी बघितलेली नाटकं आठवत नाहीत, पण अनुषन्गान घडलेल्या आठवणी मात्र तशाच आहेत. असो , विषयांतर खूप झाल :-)

A male playing female character in the Dashaavataar (Photocredit: G M Kale)

'चाफ़ेड ' गावात रपेट मारायला गेल्यावर मधेच पावसाची रिमझिम सुरु झाली. माझी मला काळजी नसली तरी कॅमेराची नक्कीच होती. तेथील जवळच्याच एका शेडमध्ये घुसलो. तिथून कोकणातला पाउस डोळे भरून पाहला व चित्रबद्ध केला. लोक म्हणतात फोटो घेण्यापेक्षा डोळे भरून पहा. कॅमेरा हातात असेल तर समोर फक्त बघत रहाणं मला मुळीच जमत नाही. दोन मिनिटं शांततेत घालवल्यावर आपसूक हात कॅमेऱ्याकडे वळले. समोरच्या पावसाचा एक video घेतला तोही इथे देत आहे. पाउस थोडा कमी होताच निघालो आणी दोन पावलं चाललो नसेल तेवढ्यात लक्ष एका गोठयाकडे गेलं. गाई - म्हशी बांधण्यासाठी गवताने शाकारलेली झोपडीच होती ती. उतरत्या छपराच्या गवताच्या काड्यांवरुन ओघळणारे थेंब कैद करावं वाटलं नाही तर नवलच. एका पाठोपाठ एक जणु रांग लावल्यासारखे ते काडीवरुन घरंगळत खाली होते. घसरगुंडीवर खेळताना मुलं करतात तशी.

वातावरण पावसाळी असल्याने प्रकाश फार कमी होता. फोटो काळपट येण्याचा धोका होता व माझ्याकडे Tripod नव्हता. अशावेळी मला आवडणारा प्रकार - HDR म्हणजेच 'हाय डायनामीक रेंज ' वापरून मी फोटो काढायला सुरुवात केली. या प्रकारात एका वेळी ३ वेगवेगळ्या Exposure ला फोटो घेतले जातात व नंतर ते कॉम्प्युटर वर एकत्र केले जातात.

मी फिरत होतो त्या भागात खैराची झाड खुप. कुणी मुद्दामहून लागवड करत नाही, आपणहून ही झाड उगवतात व नीट लक्ष दिलं नाही तर थोड्याच दिवसात जंगल बनवतात. हा कात फार उपयोगी आहे. जखम झाल्यावर काताची पावडर व रुईचा चिक जखमेवर टाकल्यास दोन दिवसात जखम बरी होते. हे मिश्रण लावल्यावर पाणी जखमेत जात नाही हा अजून एक फ़ायदा. लागवड वा संगोपनासाठी फारसे कष्ट नसल्याने पडिक जमिनीत उगवलेली खैराची झाडं तेवढी राखली जातात . हा भाग करावर तोडणीसाठी दिला जातो. तेवढाच उत्पन्नाला हातभार.

श्रावण जवळ आला होता म्हणून की काय, उन पावसाचा खेळ कायम चालू होता. अशा वेळी मी माझी छत्री घेऊनच बाहेर पडलो होतो. एका वेळी दोन माणसं सहज मावतील एवढी मोठी व दणकट, वारयाला सुद्धा न जुमानणारी. पण कोकणातला पाऊस भरात असतांना मात्र कशालाच जुमानत नाही. मुक्तपणे भिजत जावं अशीच त्याची इतरांकडून अपेक्षा !

PhotoQuote: Flower that smells the sweetest

PhotoQuote: Close Inspection

Thursday Challenge: "LEAVES" (Trees, plants and leaves of autumn colours just simply green,...)

India - Nation of villages - II

Note: double click image to watch in full screen mode.

A typical view of a village from Konkan

Vivid Konkan - I

Konkan region is a narrow land almost about 100 Km, lies between Arab sea and mighty Sahyadri range or western ghats. A part of world receives heavy rainfall of about 1000 mm in only four months of the year - from June to August. Small river streams, often hardly 20 -50 m wide flows down east-wet and meets Arab sea. These streams carries mud in rainy season and seen red for most of time. After January or so, these rivers dries up and in some places causes scarcity of water. Inability to build the dams and geographical restrictions is the reason for a contradictory situation - drought situation in summer in heavy monsoon rainfall region.

These rivers are often crossed with narrow, old and un-maintained bridges. In some places these are concrete built with the aid of government. However, on small streams usually it is built by local person leaving in near by houses. The village I visited, Chafed in Ratnagiri, has banned selling and production of liquor in its territory. The drunkards now cross this particular bridge and drink alcohol in near by villages and come back home in late evening. These absolute drunk fellows manage to use this bridge without fail. Ramesh, local guy wandering with me, told that there had been no single accident of a drunkard as far s his memory goes. When these bridge collapses, it takes long to rebuilt the bridge because of red tapes.

Presence of a Banyan tree in village serves many roles - a bus-stop, a worship place, and even a landmark . Our ancestors recognized the importance of such trees and made sure to have them growing in the vicinity by hook or crook. In konkan, such vital trees are often related to religious practices and customs. We all know about Vat-pournima, a day where married Indian woman prays to god for long life to her husband. Almost all major trees have added advantage of being used as herbs. Banyan tree is an excellent indication of healthy eco-system present as this tree provides shelter to many life forms like birds.

Green paddy fields, obvious crop in monsoon blessed region, is usual picture in months of July-August in Konkan. Walking among patches of cultivated area bifurcated by walking-roads is mesmerizing experience. Konkan is hilly area, which is is prime reason not to have wide-n-large spread fields. Often even the small fields is owned by multiple houses and sometimes the only source of making money. Poverty is forever and people are touchy.

Black and White

Powai Lake as seen from IIT Bombay

पत्रातले शब्दनाते

लेखनाचा विषय जर पत्र असेल तर सुरुवात ही - 'आजच्या या इंटरनेटच्या युगात' - अशीच होते. कारण इंटरनेटच्या आवाक्यामुळे, सुलभते मुळे रुढ अर्थाने पत्र लिहिणे मुळी बंदच झालाय असं कित्येकांना वाटत. तात्विक दृष्ट्या बरोबर असलं तरी मला ते तितकस बरोबर वाटत नाही. उलट पत्र लिहिणं वाढलय, सोप्प झालय. ई-मेल, फेसबुक, ट्विटर वापरून आपण दररोज अनेक पत्र लिहित असतो, आपल्याच नकळत. यांच स्वरूप मात्र शाळेत शिकवलं जाणाऱ्या साचेबद्द, मायना असलेल्या पत्रांसारख नसत इतकच. हि ई-पत्र मिळतात ही पटकन - एका क्लिक सरशी.

असे काही भौतिक फरक सोडले तर उरतात ते भावनिक फ़रक, खुपसारे. पूर्वीसारखी ही पत्र अचंबित करणारी, आतुरतेने वाट पाहायला लावणारी उरली नाहीत. त्यातला प्रेमाचा ओलावा डिजिटल पत्रांना येत नाही. हटकून होणारे शब्दप्रयोग उदा. शि. सा. न. वि. वि. , लहानांना गोड गोड पापा, कळावे लोभ असावा, हे सर्व कधीच हरवलेत. जिथे आवश्यक शब्द आपली कुकुली रुपं घ्यायला लागलेत तिथे ही लांबलचक शब्द्वजा वाक्य कोण लिहीणार.

बरं, ही नवीन पत्रही आपसुख येउन पडलेली असतात, जेव्हा पाहिजे तेव्हा वाचा. नको ती पत्रच जास्त - स्पॅम मेल या गोंडस नावखाली मग फ़िल्टर केली जाणारी. पोस्टमन सारखी यांची कोणतीही ठरलेली वेळ नाही. बाकी कुणाची नाही एवढी वाट पोस्टमनची बघितली जायची, खासकरून एखादं पत्र अपेक्षित असेल तेव्हा. पोस्ट बंद झाली तर अशी बरीचशी गुपितं, गुपितच रहाणार. असो. बर, पोस्टमन दिसला की आपसुख प्रश्न व्हायचा - "काही आहे का, पत्र वगेरे ? ". बऱ्याचदा ठरलेलं उत्तर ऑफ़िशियली मिळण्यासाठी केलेली प्रश्नोत्तर एक पूर्तता असे. महिन्यातून पंचवीस दिवस तरी त्याच्याकडे आपलं पत्र नसायचच.

Kaas - Plateu of flowers

Glimpses of landscapes at Kaas plateau, famous for its rich flora. Kaas is situated in Satara district of Maharashtra.

A flower - a poem

Some of flower photographs shot by me and coupled with a poem I felt apt to go with. Please watch in full screen mode (Double click on a photo), Enjoy :-)

Lantana (तणतणी, घाणेरी) : Lantana camara

Common Lantana is a common perennial and naturalized shrub occurring almost all-over India. It grows into a small bush and flowers throughout the year. Flowers appear in bunches of 10 to 15. Individual flower is about 2-3 mm and the flower cluster is about 2 cm in diameter. Individual flowers, so the cluster, combines several colors and makes different patterns. Color appearing on Lantana flower are red, yellow, white.

Marathi name, Ghaneri घाणेरी , literally means 'with a foul smell'. This smell is the precise reason why cattle do not eat this plant and therefore used for biological compound. Interestingly, this is very attractive flower for butterflies. Common butterflies like tiger and crow species are fond of Lantana flowers. Other butterflies like Gram Blue, Common Jay, Indian Sunbeam etc are also found nectoring on these flowers.

Interesting facts:

This plant is rarely attacked by the diseases.
Flowers attracts butterflies and repels cattle.
Bush can be planted using stem / cuttings.
It requires almost no water to grow.

Quick Facts:

Common name: Lantana
Marathi: Tantani तणतणी, Ghaneri घाणेरी
Botanical name: Lantana camara var. aculeata
Family: Verbenaceae (Verbena family)

Pages